Dlaczego Taichi?

„Dobre życie” w starszym wieku to aktywność fizyczna i społeczna oraz dobre samopoczucie i sprawność, pozwalająca na realizację potrzeb. Treningi w grupach pomogą zarówno w poprawie sprawności fizycznej jak i zwiększeniu kontaktów społecznych i zagospodarowaniu wolnego czasu.  Tu widzimy rolę Chen Taichi, które poprawia równowagę i koordynację, siłę mięśniową, a jest bardzo bezpiecznym systemem treningowym, doskonałym dla osób starszych. Nie powoduje ryzyka kontuzji, poprawia wydajność organizmu, ogólną sprawność i przede wszystkim poczucie równowagi, które zapobiega upadkom i ew. późniejszemu wykluczeniu społecznemu. Spotkania w grupach treningowych aktywizują seniorów do dalszych spotkań i innych aktywności.

Niesprawność fizyczna i psychiczna osób starszych przekłada się na ich wykluczenie z życia społecznego. Często jest to skutkiem upadków, które powodują kontuzje wymagające długotrwałego leczenia i rehabilitacji, rzadko pozwalające na powrót do pełnej sprawności. Ich przyczyny są złożone: starzenie się organizmu i zmiany narządowe, zachodzące wraz z wiekiem, choroby psychiczne i somatyczne, leczenie farmakologiczne oraz czynniki środowiskowe. Najbardziej istotną rolę odgrywają zaburzenia chodu i równowagi.

Garść informacji na temat diagnozy ze świata i Polski

Specjaliści ds. zdrowia publicznego zaliczają upadki seniorów do tzw. Wielkich Problemów Geriatrycznych i szacują, że 10-40 % osób po 60. roku życia (w zależności od wieku i płci) upada przynajmniej raz w roku i trafia do szpitala niemal 5 razy częściej, niż z innych powodów. Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji (NIGRiR) prognozuje, że do 2050 r. liczba upadków os 65+ w Polsce podwoi się. Następstwa upadków są groźne: złamania, niepełnosprawność, a nawet śmierć. Powodują wykluczenie seniorów z podstawowych aktywności. Generują również wzrost kosztów leczenia i opieki. Mają duży wpływ na psychikę: lęk przed ponownym upadkiem zmniejsza jakość życia i utrudnia podjęcie aktywności fizycznej. Większość zdarza się podczas codziennych czynności, 5% upadków kończy się złamaniem, po którym jedynie co 4 osoba wraca do samodzielnego funkcjonowania. Upadki należą do 20 najbardziej kosztownych przypadków w medycynie (w Europie koszt leczenia złamań osteoporotycznych to ok. 24 353 miliony €). Zmniejszenie ryzyka upadków, edukacja osób starszych powinny być ważnym celem polityki zdrowotnej. Programy zapobiegające upadkom u osób z wysokim ryzykiem prowadzą do zaoszczędzenia 9 dolarów na każdy 1 dolar zainwestowany w realizację programu (. Shubert TE, Smith ML, Ory MG, et al. Translation of The Otago Exercise Program for Adoption and Implementation in the United States. Front Public Health.   2014;2:152).

W celu poprawy siły mięśniowej ( która ma bezpośredni wpływ na chód i równowagę) Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA), Amerykańskie Kolegium Medycyny Sportu (ACSM), Amerykańskie i Brytyjskie Towarzystwo Geriatryczne zalecają ćwiczenia siłowe, równowagi oraz TaiChi. Do tego można dołączyć ćwiczenia gibkości i wytrzymałości. Ćwiczenia grupowe i indywidualne zmniejszają ryzyko upadków o ok. 30%. Aby ćwiczenia były skuteczne powinny być średnio trudne lub trudne, angażować zmysł równowagi, obejmować przenoszenie ciężaru i zmniejszać udział  kończyn górnych w utrzymywaniu równowagi. Powinny być wykonywane przynajmniej 2 godz. tygodniowo. Efekt poprawy utrzymuje się od 3 mies. do roku po zakończeniu ćwiczeń.

Działanie TaiChi na organizm człowieka polega na m.in. obniżeniu podwyższonego ciśnienia krwi, poprawie metabolizmu lipidowego, wzroście odporności, poprawie jakości snu czy zdrowia psychicznego . W kontekście upadków,  Tai Chi ma duży wpływ nie tylko na poprawę sprawności ruchowej ale również na zmniejszanie się u starszych osób lęku przed ponownym upadkiem (występowanie tzw zespołu poupadkowego), który jest ważnym czynnikiem ryzyka ponownego upadku. Tai Chi wpływa na następujące komponenty układu kontroli postawy: wychylenie punktu ciężkości ciała , punkty podparcia stopy , odpowiedź mięśniowa oraz zjawisko kokontrakcji, kinestezja.

Ze względu na istotę problemu, Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego w 2018 rozpoczął „Program zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim”. Tak uzasadniają wprowadzenie programu:

„Każdego roku upadku doświadcza co czwarta osoba w wieku podeszłym, a wśród 80-latków problem ten dotyka jedną na trzy osoby. Konsekwencje zdrowotne upadków w postaci urazów są poważne, przyczyniają się do rozwoju niesprawności, utraty samodzielności, a także wzrostu chorobowości i śmiertelności. W tym kontekście podjęcie działań

zmierzających do zmniejszenie ryzyka upadków, a tym samym urazów i złamań wydaje się ważnym celem polityki państwa i regionu. Edukacja osób starszych narażonych szczególnie na upadki i urazy jest niezbędna. Wiedza

dotycząca czynników ryzyka i ich eliminacji oraz promocja zdrowego stylu życia poprzez promowanie idei aktywności fizycznej to inwestycja w tę grupę społeczną która się „opłaca”. Poprawa sprawności tych osób zmniejszy wydatki systemu opieki zdrowotnej….”

Z naszych własnych doświadczeń

Do podobnych wniosków jak powyżej doszli autorzy „Ocena ryzyka, okoliczności i następstwa upadków oraz ich uwarunkowania wśród mieszkańców domu pomocy społecznej” wykonanej w omu opieki społecznej w Dynowie w latach 2015-2016. Problem dotyczy wszystkich osób starszych, mieszkańców Podkarpacia również. Potrzeba treningów dla seniorów i korzyści z nich płynące wynika również z naszych własnych doświadczeń (zarówno „rodzinnych”, jak i nabytych w pracy z Taichi)

Promocja Chen Taichi jako sposobu na zdrowe życie i sprawną starość jest głównym celem naszego stowarzyszenia. Przez cały czas, kiedy prowadzimy treningi Taichi, przychodzą na nie również seniorzy. W Chinach, skąd pochodzi Taichi, seniorzy trenują na ulicach, w parkach, więc było to dla nas naturalne. Kiedy zobaczyliśmy wśród nich szybką poprawę sprawności, rozpoczęliśmy planowanie programu specjalnie dla nich, opartego na tradycyjnym stylu Chen Taichi. Wstępne założenia skonsultowaliśmy z seniorami, ćwiczącymi z nami, jak i w innych miastach, u naszych znajomych instruktorów, którzy potwierdzili jego potrzebę i chęć udziału. Szczególnie czerpaliśmy z doświadczeń naszego instruktora Roberta Maślanki, który od 10 lat prowadzi w Tarnowie grupy tylko dla seniorów i widzi ich postępy. Przez 2 lata zorganizowaliśmy kilka otwartych treningów, które cieszyły się niezłą frekwencją, jednak nie powstały grupy dla osób starszych, gdyż niewielu z nich stać na opłaty, zwłaszcza, że specjaliści podkreślają konieczność treningów w małych grupach os 60+, 8-10 os. Konsekwencja w pracy nad sobą osób starszych jest godna pozazdroszczenia. Seniorzy w grupach treningowych są bardzo aktywni w utrzymywaniu i podtrzymywaniu kontaktów z innymi osobami. Czują się sprawniejsi i bardziej pewni siebie. Przyprowadzają swoich znajomych i członków rodziny.